गोंजालोप्रति दुृई शब्द

 

मनेल रुवेन अविमेल गुज्यमान रेलोसो संक्षेपमा अविमोल  गुज्यमान अर्थात कमरेड गोञ्जालाको जन्म ३ दिसम्बर १९३४ मा लिमादेखि १००० किलोमिटर दक्षिणमा अरेकिपा क्षेत्रको इसले प्रान्तको बन्दरगाह शहर मोलेन्डोमा भएका थियो । उनी एकजना धनी व्यापारी ऐयासी बाउका छोरा थिए जसका धरै बैद्य अवैद्य श्रीमतीहरू रहेका थिए । गोञ्जालोकी आमाका नाम थियो बेरेनिस रेनोसो । उनकी आमाको मृत्युृ उनी पाँच बर्षको छँदा भएको थियो । आमाको मृत्युृ पछि १९३९ देखि १९४६ सम्म उनी मावलीमा गएर बस्न थालेका थिए । १९४६ पछि भने उनी आफ्ना बाउसित अरेकिपा शहरमा गएर बस्न थाले । त्यहाँ उनले प्राइभेट क्याथोलिक माध्यमिक विद्यालय कलेग्रो डेला सालेमा अध्ययन गर्न थाले । १९ बर्षको उमेरमा उनले अरेकिपाको सान अगस्तीन नेशनल युनिवर्सिटीमा सामाजिक शास्त्रको अध्ययन गर्न शुरु गरेका थिए । विद्यार्थी जीवनदेखि नै उनी माक्र्सवादप्रति आकर्षित भएका थिए । पेरुको कम्युनिष्ट पार्टीका संस्थापक जोसे कार्लोस मेरियातेगुईको प्रसिद्ध पुस्तक पेरुको वास्तविकता सम्बन्धमा  सात आलेखहरूका अध्ययनले उनको राजनैतिक चिन्तनमा प्रभाव पारेको थियो । 

उनलाई १९६२ मा अभाकुचोको ह्युमान्गा विश्वविद्यायलयको क्रिस्टोबलमा दर्शनशास्त्रको प्रोफेसरको पदमा नियृुक्ति गरिएको थियो । पेरुको क्रान्तिमा सरिक भएका कारणले सत्तरीको दशकमा  उनी दुइपल्ट गिरफ्तारमा परेका थिए । 

गोजालोको अगस्ता ला तोरीसित १९६४ मा विवाह भएको थिया । उनी आफ्नी श्रीमती अगस्ता ला तोरीसित प्रथमपल्ट चीनमा १९६५ मा पुगेका थिए ।, । अगस्ता ला तारी पाइनिङ पाथकी एउटा खम्बा नै थिइन् । उनको १९८८ मा मृत्यु भएको थियो । गोंजालो सत्तरीको दशमा विश्वविद्यायलको जागिर परित्याग गरेर क्रान्तिमा होमिएका थिए । भूमिगत भएका थिए ।

साठीको दशकदेखि नै पेरुको कम्युनिष्ट पार्टीमा सैधान्तिक मतभेद शुरु भएको थियो । गोंजालो दह्रो रुपमा  चीनको खेमामा उभिएका थिए । उनी ख्रुश्चोभी संसोधनबादका विरोधी थिए ।  ख्रोश्चोभले अहिलेको बदलिएको राष्ट्रिय अन्तराष्ट्रि परिस्थितिमा संसदबाट पनि शान्तिपूर्ण तरिकाले पनि समाजबादमा पुग्न सकिन्छ भन्ने धारणा राखेका थिए । गोजालोले चीनलाई जस्तै रुसलाई सामाजिक साम्राज्यवादी भन्न थालेका थिए । स्पष्टतः चीनिया क्रान्तिको बाटो पकडेका गोंजालोले पेरुमा साइनिङ पाथको स्थापना गरे । उनले पेरुमा माओका बाटो समाती पेरुमा किसानको नेतृत्वमा क्रान्ति प्रारम्भ गरे । कमरेड गोंजालोलाई माक्र्स लेनिन माओ पछिको  नेताको रुपमा स्वीकार गरिएको थियो । साइनिङ पाथले माओ विचारधारालाई माओवादको रुपमा ग्रहण गरेका थियो र पेरुमा गोंजालाको माक्र्स लेनिन र माओमा दर्शनमा आधारित क्रान्तिकारी बिचारलाई गोजालो बिचारधारा भन्न थालिएको थियो । 

साइनिङ पाथले पेरु बाहिर लगभग सबै ठाउँमा विजय हासिल गरेको स्थिति थियो । लगभग चारैतिरबाट लिमालाई घेरिरहेको स्थिति थियो । वास्तवमा चीनको क्रान्ति पछि पेरुको क्रान्ति विश्वका माओवादीहरूको लागि एउटा उत्साहपूर्ण घटना थियो । यो रणनैतिक संतुृलनका  चरणमा पुगेको अनुमान गरिएको थियो । पेरु कम्युनिष्ट पार्टीं साइनिङ पाथ विजयको नजिक पुग्न अब धेरै टाढा छैन जस्तो लागिरहेको थियो ।  नेपालका मात्र होइन संसारभरका माओवादी पेरुको क्रान्तिबाट उत्साहित भइरहेका थिए । चीन पछि पेरुलाई विश्व क्रान्तिको एउटा भर पर्दो केन्द्र हुन सक्ने आशा गरेका थिए । पेरुको दलाल पूंजीवादी अलबर्टो फुजीमोरी सरकार कम्युनिष्ट क्रान्तिलाई दबाउन हर संभव प्रपंच रचिरहेको अवस्था थियो । गोंजालोको गिरफ्तारीको लागि आफ्ना गुप्तचरहरू छ्याप्छ्याप्ती चारैतिर छोडिरहेको थियो । १२ सेप्टेम्बर १९९२ मा गोंजालो एलाना एपारागिरे सहित ८ जनाको साथमा सेल्टरबाट पकडाउ परेका थिए ।

गोंजालाको मुद्दाको सुनवाइ मुकुण्डो लगाएका सैनिक न्यायाधीसहरूले मई १९९२ मा फुजीमोरीले पास गरेको एन कानून अन्तर्गत गरेका थिए । तीन दिनसम्म चलेको सुनवाइपछि उनलाई आजीवन काराबासको सजाय तोकिएको. थियो । उनलाई लिमादेखि टाढा एउटा नौसेनामा आधारित सान लोरेन्जो द्वीपमा पिंजडामा बन्द गरेर राखिएको थियो । उनलाई शेष बाहिरी संसारबाट अलग गरेर राखिएको थियो ।

सैनिक अदालतको फैसलाको असंवैधानिक भयो भनेर त्यसको बिरोधमा उजुरी परे पछि त्यसलाई २००३ सालमा सिभिल कोर्टले हेरेको थियो । सिभिलि कोर्टको फैसलाले सैनिक अदालतले दोषी ठहर गरेका ४०० जना जति बन्दी छुृटेका थिए । ५ नबेम्बर २००४ मा गोंजालोको  बिरुद्धमा सिभिल कोर्टमा सुनवाई हुँदा अन्तराष्ट्रिय प्रेसलाई ध्वनिरहित कक्षमा राखिएको थियो । साइनिङ पाथका योद्धाहरूले मेडियातिर फर्केर स्यालुट गरे पछि उनीहरूलाई सुनवाईबाट बंचित पारिएको थियो  । गोंजालोले अन्तराष्ट्रिय अदालतमा भनेका शब्द थिए –पेरु कम्युनिष्ट पार्टी जिन्दावाद । माक्र्सवाद लेनिवाद माओवाद जिन्दावाद  । पेरुवाली जनता जिन्दावाद । जनयुद्धका नायकहरू जिन्दावाद । उनले यति भने पछि अदालतको माइक्रो फोन बन्द गरिएको थियो । त्यस पछि प्रेसले सुनवाईका कुनै कुरा सुन्न सकेन । अदालतको काम कारवाही हेर्न पाएन ।पुन सुनवाई १२ नवेम्बर २००४मा शुरु गरिएको थियो ।  यस पल्ट कुनेै मिडियालाई मुद्दा चलिरहेको ठाउँमा जान दिइएको थिएन । दुई जना न्यायाधीसले छुटकारा लिएका थिए । सुनवाई निरर्थक भएर टुंगिएको थियो । गोंजालोको तेस्रो सुनवाई चलेको थियो सेप्टेम्बर २००५ मा ।  मिडियामाथि क्लाक आउट गरिएको अवस्था थियो । कुनै पनि संवाददाताई सूचना प्राप्त गर्न दिइएको थिएन । समाचार संप्रेषण गर्न दिइएको थिएन । १३ अक्टृबर २००६ मा गोंजालो बिरुद्ध आजीवन कारावासको सजाय सुनाइएको थियो । उनी बिरुद्धको फैसला सुनाउन ६ घन्टा लागेको थियो े एलाना एपारागिरे सहित गोंजालोको उपर लगाइएको अर्को मुद्दामा २०१४  मा पनि सुनवाई गरिएको थियो ।  ११ सेप्टेम्बर २०१८ मा गोंजालोलाई दोस्रो पल्ट आजीवन कारावासका सजाय सुनाइएको थियो । गोजालोको मृत्यु ८६ बर्षको उमेरमा २९ बर्ष लामो जेल जीवन बिताइसकेको अवस्थामा हुन गएको हो । 

माओ पछि चीन बाहिर सशस्त्र क्रान्तिलाई एउटा उचाइमा पुराउने प्रमुख नेताको नाम लिनु पर्दा हामीले गोंजालोको नाम लिनै पर्ने हुन्छ । गोंजालो विश्वका कान्तिकारी कम्युनिष्टको निम्ति एउटा आर्दश र पथ प्रर्दशक बनेका छन् । कैयौ क्रान्तिकारी कम्युनिष्ट नेता प्रतिक्रियावादी सत्तामा अगाडि झुकेको र घुँडा टेकेको अवस्था छ । तर  कमरेड गोंजालो बिचार सिद्धान्त राजनीति वा आस्थाप्रति सतिसाल जस्तै खडा भए । हिमालय पहाड जस्तै अडिग रहे । उनी कहिले आफ्नो बिचार तथा अडानबाट पछि हटेनन् । प्रतिक्रियावादी सत्तासित कुनै पनि प्रकारको सम्झौता गरेनन् । जेल वाहिर होस् वा जेल भित्र आफ्ना. संघर्षलाई निरन्तर जारी राखे । उनले उठाएको कम्युनिष्ट पार्टीको लाल झण्डालाई झुक्न दिएनन् ।  उनी विश्व कम्युनिष्टको लागि एउटा उदाहरण बने । मिसाल बने । प्रतिक्रियावादी सत्ताले उनलाई झुकाउन र चुकाउन खेलेका जुनसुकै कदम पनि असफल भए । नाकाम भए ।

निश्चित रुपमा कमरेड गोंजालोको गिरफ्तारी पछि पेरुको जनयुद्ध कमजोर हुन पुग्यो ।  त्यसले अपेक्षित सफलता पाउन सकेन । त्यसले ठूलो धक्का खानु पर्यो । ठूलो क्षति बेहोर्न पर्यो । फेरि पनि त्यसले विश्व कम्युनिष्ट आन्दोलनको लागि जुन प्रेरणा प्रदान गर्यो र जुन उर्जां थप्यो त्यसले कुनन कुनै रुपमा विश्वमा सकारात्मक भूमिका खेलिरहेको छ । प्रभाव पारिरहेको थियो । नेपालको दश बर्षे जनयुद्धल गोंजालोको नेतृत्वको साइनिङ पाथबाट आवश्यक प्रेरणा लिएको थियो ।  संसारका अरु कम्युनिष्ट आन्दोलनमा कमरेड गोंजालोको प्रभावले ठूलो प्रेरणा र उर्जा प्राप्त गरेको यथार्थ सबैको सामु छ ।

हामीलाई थाहा छ विश्वभरिका कम्युनिष्ट क्रान्तिकारीहरू खास गरी माओवादीहरू कमरेड गोंजालोको पक्षमा खडा भएका थिए । उनको रिहाएको लागि आकाश र धरती हल्लाइरहेका थिए । विश्वभरि उनको रिहाइको लागि आवाज बुलन्द गरेका थिए । तर पुरुको बहिरो सरकारले उनीहरूका आवाज एउटा कानले सुनेर अर्को कानले उडाइदियो ।  कम्युनिष्टहरूको संघर्ष आन्दोलन वा क्रान्तिलाई आतंकबाद नामाकरण गरेर त्यसमाथि हिटलरी दमन चलाउने आजका विश्वभरिका प्रतिक्रियावादी शासकहरूको एउटा राज धर्म नै भएको छ । यतिबेला विश्वभरिका प्रतिक्रियावादी वा साम्राज्यवादी शक्तिहरू तुलनात्मक रुपमा शक्तिशाली बनेको अवस्थामा उनीहरूको नै भनाइ सदर हुन्छ  । बलियाको पीठो बिक्दछ ।  बलिया कै  बोलीले प्रभुत्व कायम गर्दछ । 

यस प्रसंगमा टल्सट्वाएका लघु कथा निकै सान्दिर्भिक हुन्छ । एकपल्ट सिंंहले लखेटिरहेको व्यासोलाई स्याल बसेको झाडीतिर भाग्दै आइरहेको देखेर स्यालले भनेछ – तँ किन मेरो बासस्थानतिर आइरहेको छस् हंँ । भाग्दै गरेको ब्याँसोले भाग्दा भाग्दै भनेछ – मसित समय भएको थिएँ तलाइ राम्ररी बताइदिने थिएँ यो कसको बासस्थान हो । तर यतिबेला तेरो भनाइ नै ठीक हो ।

जे होस्, माओ पछिका विश्वका अर्का चर्चित र स्थापित माओवादी नेता कमरेड गोंजालो शारिरीक रुपमा हाम्रो सामु नभए पनि युग युगसम्म बैचारिक रुपमा बाँचिरहन छन् । उनले हरेक कम्युनिष्ट क्रान्तिकारीलाई आफ्नो बिचार र अडानमा अडिग रहने र प्रतिक्रियावादीबर्गको धाक धम्की यातना तथा जेल नेलको अघि आत्मसमर्पण नगर्ने शिक्षा तथा प्रेरणा गर्दछ । जहाँ क्रान्ति चल्दै छ त्यहाँ माओ हृुने छन् । जहाँ क्रान्ति चल्दै छ त्यहाँ गोंजालो हुने छन् । यिनै शब्दमा उनीप्रिित श्रद्धांजली ।

१७–७–२०७८

३–११–२०२१