बालेन शाह र रेणु दाहाल

 

 

यतिबेलाको स्थानीय निर्वाचनको सन्दर्भमा दुई जना व्यक्तिको विशेष चर्चा छ । ती दुई व्यक्ति हुन् बालेन शाह र रेणुका दाहाल । बालेन शाहको जीत हारसित मलाई खासै चासो छैन । उनले हारे पनि ठीकै छ । उनले जिते पनि ठीकै छ । तर मलाई रेणु दाहालले भने जिते हुँदो हो जस्तो लागेको छ ।  उनी प्रचण्डकी छोरी भएको कारणले होइन । उसरी प्रचण्डीकी छोरी चुनाव लड्न पाउँदिनन् भन्ने कुरा नेपालको संविधानमा लेखेको छैन । जो पनि चुनाव लड्न पाउँछ । संविधानमा व्यवस्था भएको शर्त पुरा गरेमा । प्रचण्डको पार्टीले रेणुको ठाउँमा  अरुलाई उम्मेदवार बनाएको भए पनि राम्रै हुन्थ्यो ।  जुनसुकै कारणले पनि रेणुलाई पार्टीले उठायो  । गठबन्धनले उठायो ।  यो उनीहरूको मामिला भयो । तर केही महिलाहरूले रेणुको विरुद्धमा विष बमन गरेको , उनलाई गर्नुसम्म गाली गरेको र उनीमाथि अनेक आरोपमाथि आरोप लगाएको मिडिया मार्फत सुन्दा मलाई उल्टै आरोप गगाउने व्यक्तिप्रति घृणा लाग्यो । रेणुप्रति सहानूभूति जाग्यो । यो कुनै सिद्धान्त राजनीति वा दर्शनको कुरा नभएर नितान्त मानवीय स्वभावसित सम्बन्धित कुरा हो ।  रेणुले आफ्नो कार्यकालमा धेरै राम्रो काम गरिन् भन्ने कुरा मिडियामा आयो  । उनले आफ्नो कार्याकालमा के कस्ता राम्रा नराम्रा काम गरिन् त्यो त्यहीका जनतालाई थाहा होला ।  रेणुको कार्यकालमा त्यहाँका स्थानीय जनता दण्डित  भएका पनि हृुन सक्दछन् र पुरस्कृत भएका  पनि हुन सक्दछन् । यस बारे पनि मलाई केही भन्नु छैन । तर केही गर्न चाहने हो भने आलो काँचोे अनुभव शुण्य व्यक्तिलेभन्दा अनु्भवी व्वक्तिले कामका मेसो पाउँछ र केही गर्न सक्ने सीप र क्षमता पनि राख्दछ भन्ने मेरो मान्यता छ  ।  मेरो ठमाइ छ । 

यस सम्बन्धमा जहाँसम्म बालन शाहको कुरो छ उनी मलाई कता कता नानी मैयाँ दाहाल जस्तो लाग्दछ । नानी मैयाँ दाहाल यस अर्थमा कि  काठमाण्डौका जनताले नानी मैयाँ दाहाललाई  सक्षम नेता भनेर जिताएका थिएनन् । त्यतिबेलाको व्यवस्थादेखि वा नेतादेखि वाक्य दिक्क भएका नेपाली जनताले नानी मैयाँ दाहाललाई राजधानीकै सबभन्दा अयोग्य अलोकप्रिय तथा बदनाम पात्र ठहर गरेर उठाएका हुन् र जिताएका पनि हुृन् ।  हो जनताले चाहे भने एउटा लौरोलाई उम्मेदवारको रुपमा खडा गरे  पनि सजिलै जिताउन सक्दछन् । हो चुनावको बेलामा सबै कुृरा जनताको हातमा हुन्छ ।   चुनाव सकियो भने सबै कुरा नेता पार्टी वा सरकारको हातमा जान्छ । हो त्यतिबेला काठमाण्डौका जनताले नानी मैयाँ दाहाललाई कार्टुनको रुपमा उठाएका थिए र जिताएका पनि थिए ।  तर यहाँ म के  कुरा पनि प्रष्ट गर्न चाहन्छु भने आम रुपमा अहिलेको चुनाव अपवाद बाहेक सर्व साधरण व्यक्तिले जति इमान्दार भए पनि जित्न सक्दैन । जित्ने भनेकै मनी र मशल भएका मान्छेले हो । 

 माक्र्सले भनेका छन् – इतिहास दोहोरिन्छ । तर उस्तै प्रकारले दोहोरिन्न । एउटा प्रहसनको रुपमा पनि इतिहास दोहोरिन सक्दछ । बालन शाहको सन्दर्भमा इतिहास प्रहसनको रुपमा दोहोरिएको छ भन्न त सकिन्न । यस कारणले पनि कि बालेन शाह आफैमा खराब मान्छे हुन् भन्ने कुरा अझसम्म कतैबाट पुष्टि भएको छैन । दोस्रो कृुरा उनी शैक्षिक योग्यताको दुष्टिकोणले निकै दह्रो उम्मेदवार हुन् । साथै उनको गीत संगीतमा रुचि भएको र र्यापमा उनी युवाबर्गमा निकै लोकप्रिय व्यक्ति भएको कारणले गर्दा उनलाई मन पराउने जनता खास गरी युृवा पीढी जुरुक्क उठेर सडकमा आएको छ र अहिलेसम्मको मतदानको तालिका हेर्दा उनी हार्लान् भन्ने कुरा सोच्न पनि  सकिन्न । उनको जीत लगभग सुनिश्चित भएको जस्तो पनि देखिन्छ । यो लेख प्रकाशित हुने बेलासम्म उनी विजयी भएका पनि हृन सक्दछन् ।  भनौं उनको हार्ने चान्स एकदम्म न्यून छ । उनले जित्ने कुरा नै सुनिश्चित जस्तो छ । यस कुरालाई यसरी पनि व्यक्त गर्न सकिन्छ । उनले जित्ने कुरा ९९ प्रतिशत निश्चित छ । बालेन शाहको जीत वा हारको विषयमा मलाई केही भन्नु छैन । म त  उनले जिते पनि खुशी छु । उनले हारे पनि खुशी नै छु । उनको जीत हारसित मेरो कुनै सरोकार छैन । उनलाई जिताए पनि राजधानी कै जनताले हो । उनलाई हराए पनि काठमाण्डौ कै जनताले हो ।  उनले त्यति धेरै मत पाउनुृका अनेक कारण हुन सक्दछन् । ती सब कारणको सम्बन्धमा व्यापक चर्चा चलाउन आवश्यक छैन । तर यति कुरा चाहीं पक्कै हो – काठमाण्डौका जनताले बालेन शाहदेखि खुशी भएरभन्दा पनि ठूला पार्टी र ठूला नेताबाट चिढिएर उनको पक्षमा व्यापक मतदान गरेका हुन् ।  बालेन शाहको लोकप्रियताले वा जीतले ठूला राजनैतिक पार्टी र नेताका गालामा एक थप्पड भन पक्कै हानेको छ । साथ साथै अमूल्य शिक्षा पनि दिएकै छ  ।  शिक्षा लिन चाहे र खोजेमा । कुरा त्यति मात्र होइन यसले ठूलो पाठ पनि सिकाएको छ  ।  सिके र सिक्न तयार भएमा । 

कतिले बालेन शाहलाई दरबारको मान्छे भने ।  दरबार नभए पनि ।  हिन्द्ु राष्ट्रकोे पक्षमा खडा भएको  मान्छे पनि भने । हिन्दु राज्य नभए पनि । फेरि कतिले उनलाई  माओवादीको मान्छे पनि भने । माओवादीसित गोरु बेचेका्े साइनो नभए पनि ।  कसैले उनलाई मोदीको मान्छ भन्न पनि भ्याउलान् ।  वास्तवमा उनी कसका मान्छे हुन् उनी आफै जानुन । धेरै सम्भव छ उनी राजा कै मान्छे हुन कि जस्तो पनि लाग्दछ मलाई । अहिले यो मुृलुकमा कोही राजा नभए पनि । मान्छे उनी जसका पनि हुन सक्दछन् । फेरि उनी मान्छे कसै

का पनि नहुन सक्दछन् । यो कुरा आफ्नो ठाउँमा छ ।

बालेनको जितलाई लिएर कति मिडियाको धन्दा बालेन शाहको बारेमा केही न केही बोलेर भाइरल बन्ने हुन गएको छ ।  यहाँसम्म कि कतिले उनलाई पुत्रीलाभ भएको प्रचार गरे । जबकि यथार्थ उनलाई होइन उनको दाइलाई पुत्रील लाभ भएको थियो ।

कतिपय नाम चलेका बुद्धिजीवीले बालेन शाहको उपस्थितिलाई  वा आगमनलाई युवा बर्गमा आएको एउटा ठ्रूलै क्रान्तिको रुपमा पनि हेरेका छन् । देखेका छन् । व्याख्या विश्लेषण गरेका छन् ।  उनीहरूले भनेका छन् ठूला पार्टीका ठे्ला नेताबाट अब केही हुँदैन । अब युवा बर्ग अघि आउनृु पर्दछ  । उनीहरूले बालेनको आगमनलाई युवाबर्गको आगमनको रुपमा लिएका छन् ।  युवा बर्ग तथा कथित बुद्धिजीवीको अर्ती उपेदेश स्ुनेर आउने. कुरो होइन । अघि बढ्ने कुरो होइन । नेता बन्ने कुृरा होइन । नेता बनाउने. कुरा पनि होइन । नेता परिस्थितिले जन्माउने कुृरा हो । आवश्यकताले जन्माउने करा हो ।  इतिहासको आवश्यकताले जन्माउने कुरा हो ।  माओले भनेका छन् हरेक कुराको जन्म इतिहासको आवश्यकता अनुृसार हुृन्छ । आवश्यकत पुृरा भए पछि त्यसको अन्त्य हृुन्छ । कम्युनिष्ट पार्टीको जन्म पनि आवश्यकताले जन्माएको हो । यसको आवश्यकता पूरा भए पछि कम्युनिष्ट पार्टी रहिरहँदैन । यो पनि समाप्त भएर जान्छ । नयाँ जनवादी क्रान्ति समाजवादी क्रान्ति र साम्यवादी क्रान्ति सम्पन्न गरी अन्ततः राज्यविहिन बर्ग विहिनि तथा सरकार विहिन समाजको निर्माण गर्न कम्युनिष्ट पार्टीका निर्माण भएको हो । त्यो प्राप्त भए पछि कम्युनिष्ट पार्टीको के काम । नेपालमा राजतन्त्रको स्थापना राजाको शासन चलाउन भएको हो । राजतन्त्र ढले. पछि राजाका के  काम । 

नेपालको बर्तमान संसदीय व्यवस्था बेलायतको संसदीय व्यवस्थाको नकल नै हो । संसदीय व्यवस्थामा दल हुन्छन् र दलकंै शासन हुन्छ । यस्तो दलीय व्यवस्था भएको ठाउँमा बिना दलको व्यक्तिले केन्द्रिय त के स्थानीय सरकार चलाउन पनि सक्दैन । दलीय व्यवस्थाको ताकत दल हो । दल नभएको व्यक्ति जति बलवान र बृुद्धिमान भए पनि उसले ठीक ढंगले काम गर्न सक्दैन । एक्लै काम गर्न सक्ने भए माक्र्स एंगेल्सले किन संगठनको निर्माणमा ध्यान दिन्थे । खुरु खुरु किताब पढ.र र किताब लेखेर बस्दथे ।  पार्टी बिना क्रान्ति हुने भए किन लेनिनले बोल्सेभिक पार्टीको निमांर्ण गर्दथे ।  पार्टी नभई चीनमा क्रान्ति हुन सक्दथ्यो भने २०२१ मा चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टीको निर्माण गर्नु पर्दथ्यो । एउटा व्यक्तिले पनि धेरै कुरा गर्न सक्दछ । तर क्रान्ति गर्नु र सरकार चलाउनु एउटा व्यक्तिको बल बुताको कुरा होइन ।  संघौ बले कलियुगे त भनेकै छ । यसले फगत बालेन शाहबाट धेरै कुराको आशा राख्नु उँची मकान फिकी पकवान जस्तै कुरा हो । उनले जितेर केही गर्नु छ भने सके आफै एउटा युवाबर्ग कै सही पार्टीको निमार्ण गर्नु पर्दछ । अन्यथा भएकै पार्टीकाृ बैशाखी टेक्नै पर्दछ । तब मात्र  नलडी नढली अघि बढ्न सकिन्छ ।  त्यस अवस्थामा उनी केही गर्न सक्दछन् ।  देश र जनताले पनि उनीबाट केही आशा राख्न सक्दछन् । तर उनले सकेसम्म सही पार्टीको आड लिन जरुरी छ ।  टेको. लिन जरुरी छ  । यस अवस्थामा उनले यस व्यवस्था अन्तर्गत गनुर्् पर्ने र गर्न सकिने काम गर्न सक्दछन् । त्यस्तो आशा राख्न सकिन्छ । पाटीं व्यवस्थामा पार्टी बिनाको मान्छे एक्लो बृहस्पति झुठो जस्तै हुन्छ ।

८–२–२०७९