दौरा सुरवाल

 

यो १९६३ तिरको कुरा हो । त्यतिबेला म असममा थिएँ । असमको गुवाहाटीमा थिएँ । गुवाहाटीको मालिगाउँमा थिएँ । काका कर्णबहादुर साहनीसित मालिगाउँमा स्थित रेलवे हेडक्वाटरको क्वार्टरमा थिएँ ।

गुवाहाटीको निम्ति म नौलो थिएँ । त्यहाँका नेपालीहरूसित मेरो त्यति चिनजान थिएन । मैले त्यहाँ जुन जुन नेपालीहरूलाई चिनें जानें ती प्रायः सबै काकाले चिने जानेका मान्छे थिए ।  काकासित गुवाहाटीमा छँदा मैले कविता पनि कोर्ने गर्दथें । साहित्यमा रुचि  लिन्थें ।  म बसेको वरिपरि रेलवेमा नै काम गर्ने केही नेपाली साहित्यकार रहेछन् । पत्रकार पनि रहेछन् । उनीहरूसित मेरो त्यतिबेला कुनै चिनजान परिचय भएन ।

म गुवाहाटी मालिगाउमाँ बस्दा काकाले मलाई निकै धेरै ठाउँमा घुमाउनु भएको थियो । मलाई काकाले गुवाहाटीका सबै बजारहरूमा पनि डुलाउनु भएको थियो । गुवाहाटीमा उपन्यासकार लील बहादुर क्षेत्रीको रेलवे नजिक भएको घर वरिपरि पनि पुराउनु भएको थियो । त्यतिबेला मलाई लीलबहादुर क्षेत्रीको नाम नै थाहा थिएन । उनी साहित्यकार हुन् भन्ने कुरा नै थाहा थिएन । उनी बसाईंका चर्चित लेखक हुन् भन्ने कुरा नै थाहा थिएन ।

यसरी नै मलाई ठाउँ ठाउँमा चारैतिर डुलाउने दौरानमा एक दिन मलाई काकाले एकजना नेपाली परिवारको घरमा पुराउनु भएको थियो । जे वी क्षेत्रीको घरमा पुराउनु भएको थियो । उनी काकाले काम गर्ने रेलवे हेडक्वाटरमा नै जागिरे रहेछन् । 

जे वी क्षेत्रीले दौरा सुरवाल लगाएका थिए । मैले गुवाहाटीमा कुनै नेपालीले दौरा सुरवाल लगाएको देखेको थिएनं  । खास गरी गुवाहाटी         कै स्थायी बासिन्दा नेपालीले दौरा सुरवाल लगाएको देखेकै थिइनं । यसैले पनि जे वी क्षेत्रील दौरा सुरवाल लगाएको देखेर मलाई केही अचम्भ लाग्नु स्वाभविक नै  थियो । त्यसप्रति उत्सुकता जाग्नु स्वाभाविक नै थियो । यसैले मैले उनलाई सोधें उनले किन त्यसरी दौरा सुरवाल लगाउने गरेका हुन् ।  उनले मेरो जिज्ञांसा मेटाउैदै भने — यसको पनि एउटा  घटना छ । एउटा कथा छ । 

त्यस घटनाको चर्चा  गर्दै  उनले अगाडि भने — त्यतिबेला असममा असमी र बंगालीहरूबीच भाषाको सवाललाई लिएर ठूलो जातीय दंगा भएको थियो ।   यस जातीय दंगामा धेरै जसो बंगालीहरू असमियाहरूका आक्रमणका शिकार बनेका थिए । निशाना बनेका थिए । बंगालीका  घरहरू जलाइएका थिए । उनीहरूमाथि भौतिक आक्रमण तीव्र पारिएको थियो । अल्प संख्यामा रहेका बंगालीहरू भागाभागमा परेका थिए । 

कुरोलाई अगाडि बढाउँदै उनले भने त्यस दिन उनी अफिसबाट छुटेर  घरतिर आउँदै थिए  ।  उनी आउने बाटा बाटोमा बंगालीलाई कुट्न पिट्न   तैनाथ भएका असमीहरूले उनीमाथि एक्कासि हमला गरे । उनका नाक मुखमा साला बंगाली भन्दै मुक्काहरूको बर्षा गर्न  थाले ।  उनले असमिया युवकहरूलाई  सम्झाउँदै असमी भाषामा नै भने— मई नेपाली मानुह (  म नेपाली हुँ ) । बंगाली नहय ( बंगाली होइन ) ¬ । उनीहरूले उनका  कुरालाई  कुनै बास्ता गरेनन् । उनको हार गुहार सुनेनन् । उनीमाथि अझ बढी मुक्का  बजाउँदै भने —  “आमाके फाकी दिवलै धरिछा । अमा।र लगत मिसा कथा कहिछा ।  तुमी नेपाली नहय, बंगाली मानुह ।” (  हामीलाई ढाँट्न खोजेका छौ । हाम्रो सामु झुठ कुरा गर्दैछौ । तिमी नेपाली होइनौ । बंगाली नै हौ । )

जे बी क्षेत्री अगाडि बताउँछन्  — उनलाई बंगाली भन्दै रक्ताम्मे हुने गरी पिटिरहेको अवस्थामा मलाई चिनेका जानेका  एउटा असमी युवक संयोगवस् घटनास्ीथलतिर टुप्लुक्क आइपुगे । उनले उनीमाथि बेहिसाब हमला गरिरहका युवकलाई रोक्न खोज्दै भने — “तेखेते नेपाली मानुह । मई चिनीपुवा मानुुुुुुुुुुह ।  तेखेते किय माििरछा ! ” (  यी त नेपाली हुन् । मैले चिने जानेका मान्छे हुन् ,। यिनलाई किन कुटेको ! ) 

अन्त्यमा कुराको  बिट मार्दै जे वी क्षेत्रीले भने — असमी युवकले मलाई नेपाली हुन् भनेर चिनाए पछि उनीमाथि रक्ताम्मे हुने गरी कुटपिट गरिरहेका  असमेली यृुवकहरूले उनीमाथि सांघातिक आक्रमण गर्न छोडे ।  उनीहरूले विनीत स्वरमा दुखित हुँदै भने —“आमालोके भयंकर भूल करिसो । आपनार कथा तो विश्वास करिवलै नोवारिलुँ  ।   आमाकै कृपा करी क्षमा करक डाङगरिया । ” ( हामीहरूले भयंकर भूल गर्यौं । हामीहरूले तपाईंका कुरालाई विश्वास गर्न सकेनौं । हामीलाई दया गरी क्षमा दिनुहोला महोदय । ) 

यही घटना पछि मैले दौरा सुरवाल लगाउन थालेको हुँ ।

२०—७ —२०६९