दौरामा डिमोसन

 

हिजो दौरा सुरवाललाई राष्ट्रिय वा जातीय पोशाक मानिएको थियो । आज पनि दौरा सुरवालाई राष्ट्रिय वा जातीय पोशाक नै मानिएकै छ । यहाँ मैले दौरा सुरवालको चर्चा नगरेर दौराको मात्र चर्चा गर्दा कसैलाई अनौठो कुरो लाग्न सक्दछ । कसैलाई अपुरो कुरा पनि लाग्न सक्दछ । तर कुरो यसो होइन । यहाँ मैले दौराको मात्र कुरा गरेको एकपल्ट मैले दौरा मात्र गाएकोले हो ।

मैले सुरवालको कुरा नगरेर दौराको मात्र कुरा गर्नुको यो अर्थ होइन कि मैले कहिले सुरवाल लगाएको छैन । वास्तवमा जसरी मैले एकपल्ट ( शायद एकपल्ट ? )  मात्र दौरा लगाएको छु त्यसरी नै मैले एकपल्ट मात्र सुरवाल लगाएको छु । कुरा के भने एकपल्ट मैले दौरा बिनाको सुरवाल लगाएको छु । फेरि मैले एकपल्ट सुरवाल बिनाको दौरा लगाएको छु । उसरी हो, मैले दौरा र सुरवाल एक साथ पनि लगाएको छु । तर त्यसरी दौरा सुरवाल लगाएको कुनै सभा समारोह , विवाह वा आजा पुजामा उपस्थित हुँदा होइन मंचमा नाटकमा अभिनय गर्दा ।  म अझसम्म दौरा सुरवाल लगाएर सार्वजनिक स्थलमा ृउपस्थित भएको छैन । सार्वजनिक स्थलमा उपस्थित भएको छु भने पनि नाटकमा उपस्थित भएको छु । मेैले दौरा सुरवाललाई आफ्नो पहिरनको पोशाक नबनाएको कुरालाई कुनै गर्व वा खेदको विषय बनाएर चर्चा गर्न खोजेको भने अवश्य होइन । यहाँ मैले आफ्नो यथार्थ अवस्थाको उद्घाटन गरेको मात्र हुँ । बर्णन गरेको मात्र हुँ ।

मैले सुरवाल त्यतिबेला लगाएको थिएँ जतिबेला म बामे सर्दथें । मेरा भिनाज्यू कृष्णबहादुर खत्री काश्मिर पल्टनमा लाहुरे हुनुहुन्थ्यो । मैले सुने अनुसार उहाँ दोस्रो विश्व युद्धमा परेर फ्रान्ससम्म पुग्नु भएको थियो ।. उहाँ घरमा छुट्टी आउँदा मेरो लागि धर्के सुरवाल किनेर ल्याइदिनु भएको रहेछ । धर्के सुरवालसित धर्के कमीज पनि किनेर ल्याइदिनु भएको थियो कि ? त्यसको मलाई कुनै संझना छैन । तर धर्के सुरवाल पछिसम्म रहेको हुनाले मलाई त्यो मेरो स्मृतिपटलमा अंकित हुन पुगेको छ । धर्के सुरवाल लगाएर म वामे सर्दै वा घस्रिदैं हिंडेको पनि संझिन्छु । शायद म पुल्पुलिएर केही ठूलो भएर पनि घस्रिएर हिंड्ने गर्दथें । हात खुट्टाले टेकेर हिंड्ने गर्दथें । त्यसै अवस्थामा मैले भिनाज्यूले लाहुरबाट आउँदा ल्याइदिएको सुरवाल लगाएको छु । पछि आमा पवित्रा साहनीले मेरो त्यो सुरवाल सिरकमा टालो हालेको कुरा पनि संझिन्छु । शायद म हुर्के पछि सुरवाल सानो भयो होला । त्यसैले आमाले त्यसलाई लुगा टाल्ने काममा प्रयोग गर्नु भयो ।

अब म दौराको चर्चापट्टि लाग्दछु । वास्तवमा यस लेखमा मैले खास चर्चा गर्न खोजेको कुरा दौरा नै हो । सुरवाल होइन ।

म सानैदेखि कपडालाई माया गर्ने मान्छेमा पर्दछु । मेरो सानैदेखि कपडालाई माया गर्ने बानी वा प्रवृत्तिले गर्दा होला अहिले पनि मेरा दराजमा तिस पैंतिस वर्ष अघिका एकपल्ट पनि  प्रयोग नगरेका लुगाफाटा छन् । एन्डी तथा नागा चादर छन् । असमी गम्छा छन् । कोट पैन्ट छन् । जकेट छन् । सुइटर छन् । कुनै कपडा मैले ज्यादै माया गरेर राखेको हुनाले प्रयोगमा आएका छैनन् । कुनै कपडा संझनाको लागि राखेको हुनाल पनि प्रयोगमा आएका छैनन् । कति कपडा पालो नपाएर पनि दराजमा थन्किएर बसेका छन् । फेरि कति सुट पेन्ट आदि अनफिट भएर पनि थन्किएर बसेका छन् । दुईवाट जीन पेन्ट मैले कम्मर नमिलेर दराजमा थन्काएर राखेको छु । मेरो खास बानी के छ भने मैले प्रयोग  गर्न थालेका कपडालाई भने लगाउन सकिने अवस्थासम्म निरन्तर लगाइरहन्छु । पटक्कै लगाउन नमिल्ने भए पछि मात्र फालिदिन्छु । मैले मुख्यत दुई किसिमका कपडालाई सित्तिमित्ति प्रयोग गर्दिनं । एक थारका लुगा हुन् धेरै माया गरेका  र संझनाको लागि पनि फटाल्न नचाहेका । अर्का थरि कपडा हुन् हालै प्रयोग गर्न भनेर किनेका । तर आफूले प्रयोग गरेका कपडा फाटेर फाल्ने बेला नआएसम्म नयाँ लुगालाई नचलाएर राँखु भन्ने चाहना भएका । यो मेरो ज्यादै नराम्रो कुरा  पनि हुन सक्दछ । तर पनि मेरो बानी , प्रवृत्ति वा सोंच नै यस्तै छ ।

मेरो यस किसिको बानीसित चित परिचित भएर नै त होला म सानो छ सात वर्षको छँदा बुबाले एउटा दौरा सिलाइदिनु भएको थियो । दौरा आफ्रनै दोकानमा भएको कपडा च्यातेर सिलाइदिनु भयो वा हरिचौर हटिया बजारबाट कपडा किनेर ल्याएर सिलाइदिनु भएको थियो त्यसको संझना भने मलाई छैन । तर पनि उहाँले भनेका कुरा अझ पनि मेरा कानमा गुंजे जस्तो लाग्दछ । उहाँले मलाई दौरा सिलाउन लगाउँदै भन्नु भएको थियो — यसले आफ्ना कपडालाई  माया गर्छ । लगाएको लुगा धूलो मैलो हुन्छ भनेर भुइंमा  बस्न पनि खोज्दैन । जाँगे र कमिजको सट्र्टा लामो दौरा सिलाइदिने हो भने त्यसलाई जोगाएर भुइँमा बस्न पनि सजिलो होला ।   

वास्तवमा म दौराभन्दा कमिज र हाफपेन्ट लगाउन मन पराउँथें । तर बुबाले मेरो लुगाप्रतिको माया देखी  दौरा सिलाइदिएर मलाई भुइंमा जहाँ पनि बस्न सजिलो त पारिदिनु भयो । तर मेरो मन भने कमिज र जाँगे ( हाफपेन्ट ) लगाउन नपाएकोले खिन्न भएको थियो । मैले कता कता यसलाई आफ्नो डिमोसन भएको जस्तो ठानेको थिएँ ।

२४ पुष २०६९